Elektrik Enerjisi Piyasasındaki son gelişmeler ve UEDAŞ uygulamaları
Bilindiği üzere, Özelleştirme Yüksek Kurulunun 02.04.2004 tarih, 2004/22 sayılı kararı ile Özelleştirme kapsam ve programına alınan Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi`nin (TEDAŞ) hissedarı olduğu Uludağ Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi`nin (UEDAŞ) 01.09.2010 tarihi itibariyle özelleştirilmesi tamamlanarak, Limak Holding, Cengiz Holding ve Kolin İnşaat Ortaklığı`na 940 milyon dolar karşılığı satışı gerçekleştirilmiştir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunca (EPDK) alınan, 12/09/2012 tarih ve 4019 sayılı karar doğrultusunda, Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin 01/01/2013 tarihinden itibaren ayrı tüzel kişilikler altında yürütülmesi gereği doğmuştur. Bu kararın sonucu olarak, şimdiye değin UEDAŞ bünyesinde yürütülen perakende satış faaliyetleri, yeni ihdas olunan Uludağ Perakende Elektrik Satış A.Ş (UPESAŞ) tarafından gerçekleştirilmeye başlamıştır. Dağıtım hizmetleri ile ilgili faaliyetler ise yine UEDAŞ marifetiyle görülmektedir.
Bu gelişmelerin yanında,
30/03/2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanarak yürürlüğe giren 6446 sayılı yeni Elektrik Piyasası Kanunu,
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 24.01.2013 tarihli kararı ile 2013 yılı için Serbest Tüketici Limitinin 25000 kWh`ten 5000 kWh`e indirilmesi ve
21.12.2012 tarihli 28504 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Dağıtımı ve Perakende Satışına İlişkin Hizmet Kalitesi Yönetmeliği ile yaşanan mevzuat değişiklikleri ve oluşturulan yeni kurumların, tüm abone gruplarında yaratacağı kafa karışıklığını gidermek adına, bahsi geçen mevzuat ve kararların getireceği değişiklikler hakkında bilgi vermek amacıyla, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Bursa Şubesi olarak kamuoyunu bilgilendirme gereği doğmuştur.
Sayaç değişimi
Yeni Elektrik Piyasası Kanunu gereği, 30.03.2013 itibariyle dağıtım bölgesinde bulunan tüm sayaçların mülkiyeti, işletilmesi ve bakımı ilgili dağıtım şirketine geçmektedir. Bu tarihten sonra UEDAŞ, abonelerden hiçbir suretle sayaç hakkında bir ücret talep edemeyecektir. UEDAŞ` ın bu konuda en kısa sürede açıklama yaparak, abonelerini bilgilendirmesi gerekmektedir. UEDAŞ sitesindeki sayaç değişimi konusundaki bilgilendirmeyi acilen kaldırmalıdır. Yeni yasa gereği sayaçlar dağıtım sistemi varlığı olarak kabul edilmekteyse de, ölçüm ve faturalandırma hizmetleri UPESAŞ tarafından görülecektir.
Serbest Tüketici Limiti
2013 yılı itibariyle EPDK kararı gereği belirlenen serbest tüketici limiti yıllık 5000 kwh olarak belirlenmiştir. Bu limit aylık ortalama 150 TL`nin üzerinde tüketimi olan tüm aboneler için geçerlidir. Yani, bu limitin üzerindeki abonelerin, elektriğini UEDAŞ` ın satış şirketi olan UPESAŞ` tan alma zorunluluğu yoktur. Diğer perakende satış lisansı (yeni adıyla tedarik lisansı) sahibi şirketler ile görüşüp, indirim oranlarından faydalanabilirler.
2015 yılı itibariyle, serbest tüketici limitinin sıfırlanarak tüm abonelerin cep telefonunda istediği operatörü seçebilmesi gibi, elektrik satışında da en uygun fiyatı veren şirketi seçebilme imkânı oluşması öngörülmektedir.
Elektrik Dağıtımı ve Perakende Satışında Kalite
Elektrik Dağıtımı ve Perakende Satışına İlişkin Hizmet Kalitesi Yönetmeliği kapsamında, elektrik dağıtım ve perakende satış hizmetlerinde 3 farklı kalite göstergesi belirlenerek, bu göstergelere uyulmaması halinde yaptırımlar tanımlanmıştır.
1) Tedarik Sürekliliği Kalitesi
2) Ticari Kalite
3) Teknik Kalite
Bu tanımlar ile daha kaliteli bir dağıtım hizmeti verilerek, enerjinin kesintisiz dağıtımı, satış hizmetlerindeki servis yeterliliği ve müşteri memnuniyeti, kaliteli bir elektrik enerjisi dağıtımı hedeflenmiştir.
Kullanıcı Zararlarının Tazmini
Düşük veya aşırı gerilim, faz sırasının değişmesi, faz dengesizliği veya sistemdeki arızalar nedeniyle evlerinde ya da işyerlerindeki cihazların zarara uğradığını iddia eden aboneler, zararlarının tazminini talep etmek üzere 10 iş günü içinde UEDAŞ` a başvuru yaptığında, 20 iş günü içinde başvurusu sonuçlandırılmak zorundadır. UEDAŞ başvuru sonucu, zararın tazmini yoluna gidebileceği gibi, arızalı cihazların tamirini üstlenebilir veya tamir masrafını karşılayarak abone tarafından tamir ettirilmesini tercih edebilir.
Elektrik Kesintilerine İlişkin Limitler ve Ödenecek Tazminatlar
Yönetmelik ile, yıllık maruz kalınan kesinti süreleri ve sayıları belirlenmiştir. Buna göre, önceden bildirilmek kaydıyla, alçak gerilimden bağlı aboneler için yılda en fazla 24 saat veya en çok 6 kez, orta gerilimden bağlı aboneler için yılda en fazla 16 saat veya 4 kez kesinti yapılabilir. Önceden bildirilmeden ise, alçak gerilimden bağlı aboneler için en fazla 48 saat veya en çok 56 kez, orta gerilimden bağlı aboneler için ise en fazla 24 saat veya en çok 56 kez kesinti yapılabilir. Süre veya sayı değerlerinden hangisi fazla ise o değerlendirilir.
Aboneler 2013 yılı için son kez 2014 yılı Nisan ayında, limit değerlerin aşıldığını bildirerek, yönetmelikteki tazminat hükümlerinin uygulanmasını isteyebileceklerdir. Bundan sonraki yıllarda ise, başvuruya gerek kalmadan bu limit aşımları otomatik olarak fatura bedelinden düşülerek işlem yapılacaktır.
Elektrik Kesintilerinin Bildirilmesi
UEDAŞ, bakım çalışmaları kapsamında yapacağı kesintileri 48 saat önceden, internet sitesi ve basın-yayın organları aracılığıyla bildirmek zorundadır. Aynı zamanda, isteyen aboneler kesintileri, kısa mesaj veya elektronik posta yoluyla almak istediklerini 2014 yılı itibariyle bildirebileceklerdir. Her ne şekilde olursa olsun, bir abone önceden bildirilmiş de olsa bir günde 12 saatten fazla kesintiye maruz kalamaz.
Dağıtım şirketi ve perakende satış şirketinin ortak sorumluluğunda olan bu hizmet kalitesi göstergelerinin hepsi abonenin talebi üzerine değerlendirilecek olup, abonenin haklılığı ile sonuçlandığında ilgili şirketten yönetmelikte belirtilen miktarlardaki para cezalarının tazminine yol açacaktır.
Özelleştirmelerin bir sonucu olarak kamu yararından ziyade kar hırsının hüküm sürdüğü bir elektrik piyasasında abonelerin haklarını iyi bilmelerinden başka çareleri bulunmamaktadır. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği`ne (TMMOB) bağlı meslek odalarından biri olarak EMO, ana yönetmeliği ve TMMOB mesleki davranış ilkeleri uyarınca, toplumun ilgi alanı içinde bulunan teknik konulardaki görüşlerini, raporlarını, konuyu yerinde ve tam anlamıyla incelemiş ve yeterli bilgi ve verilerle donanmış olarak, ticari ve kişisel kaygıları bir yana bırakarak, adil, doğru, eksiksiz ve nesnel bir biçimde açıklamakla yükümlüdür.
Sorumluluklarımız çerçevesinde meslek alanlarımızla ilgili aşağıda görülen konularda toplumsal farkındalık yaratılmasını önemsemekteyiz.
1- Elektrik üretiminde dışa bağımlıyız; 2012 yılsonu itibariyle elektrik üretiminde yüzde 60`lar düzeyinde ithal kaynağa bağımlıyız ve yurtdışına her yıl milyarlarca dolar döviz ödemekteyiz,
2- Yerli kaynaklar değerlendirilmiyor; Enerjide dışa bağımlılık, ekonomiden, dış politikaya her alanda ülkemizin elini kolunu bağlarken, döviz ödenerek üretilen pahalı elektriğin faturası yurttaşlara yıkılmaktadır.
3- Nükleer çözüm değil Yanlış yol; Elektrik üretiminde yüksek oranda dışa bağımlı olmamız yetmiyormuş gibi kaynak çeşitlendirmesi yalanıyla Rusya`nın ülkemizde nükleer santral sahibi yapılarak, doğalgaz ve petrolden sonra bir de nükleer bağımlılığı yaratılmaktadır. 2011 yılında Fukişima faciasının gösterdiği gibi nükleer santrallerle elektrik enerji sorununa çözüm değil, pahalılık ve felaket riski satın alınmaktadır.
4-Kamu hizmeti gitti, karaborsa geldi; Serbest piyasa ve özelleştirme uygulamaları ile 2002` den bu yana kamu elektrikte yatırım, üretim, dağıtım ve satış gibi faaliyetlerden çekilmiştir, Elektrik üretiminde 2002 yılında yüzde 37,8 olan özel sektör payı 2012 yıl sonunda yaklaşık yüzde 60` a yükseldi, bu sürede konut kullanıcılarının elektrik tarifesi yüzde 128,8 zamlandı, elektrikte kamu hizmeti mantığı dışlanırken, her türlü teknik, bilimsel ve sosyo-ekonomik gerçeklik yok sayılarak yalnızca şirketlerin karları düşünüldü. Elektrikte şirketlerin kontrolsüz at koşturabildiği karaborsa yaratılarak, borsa vurgunlarının, manipülasyonların artık doğal karşılandığı bu dönemde Kamu santrallarının bu manipülasyonları engellemek üzere devrede olmasının bile serbestleşme suçu sayılarak bir an önce özelleştirilmelerine çalışılmaktadır. Elektrik üretiminde kamu payının düşmesi nedeniyle karaborsa da işlem gören elektrik enerjisi toptan fiyatlarının zaman zaman 2 TL` yi aştığı ve bu fiyatlarında doğrudan yurttaşların faturalarına zam olarak yansıtılması için bağımsız olduğu iddia edilen EPDK, tarife yönetmeliğini değiştirmiştir.
5- Sokak aydınlatmasında soygun karanlığı; Belediyeler adına yurttaşların elektrik faturalarından kesilen vergi ile karşılanması gereken Sokak aydınlatmalarının bedelini dağıtım şirketlerine doğrudan aktarım yapılması için hazine üzerine yıkıldığını böylece yurttaşlardan sokak aydınlatmaları için iki kez para kesilirken sokaklarımızın karanlık olduğunu görmekteyiz.
6- Değişmez Kural, Hep Bana Hep Bana; Elektrikte maliyet esaslı fiyatlandırma yapılacak denilerek, otomatik zamların devreye sokulduğunu, hükümet eliyle kamu şirketleri üzerinden özel şirketlere aktarım mekanizması sağlanmıştır. Kamu Toptan elektrik satış şirketi TETAŞ`ın Ocak 2013` ten itibaren geçerli olan yeni tarifesiyle elektrik satış fiyatında yaptığı yüzde 14,8` lik indirim dağıtım ve perakende satış şirketlerinin vatandaşa uyguladığı nihai tarifelere yansıtılmamıştır.
7- İşte Kayıp ve Kaçak Gerçeği; Kayıp/ Kaçak bitecek denilirken kayıp/ kaçak oranları yükseltilmiştir. Kayıp/ Kaçak bedelleri faturalardan tahsil ediliyor diye yurttaşlar birbirlerine düşürülürken, Kaçak kullanıma sosyo-ekonomik gerçekler ve elektriğin kamu hizmeti yönü dikkate alınarak çözüm üretilmesi yerine şirketler kayıp ve kaçak üzerinden nemalandırılmışlardır. Kayıp Kaçak oranları düşürülecek iddiasıyla yapılan elektrik özelleştirmeleri için, şirketlerin talepleri doğrultusunda kayıp ve kaçak hedef oranları yükseltilmiştir. Böylece yurttaşların ödedikleri faturalarda yüksek hedef oranları üzerinden kayıp ve kaçak oranları tahsil edilmiştir. Bu şekilde 2013-2015 yılları için geçerli olmak üzere beş dağıtım bölgesinin kayıp/ kaçak hedefi oranlarında değişiklik yapılmıştır. 2012 yılı toptan satış fiyatları ile bedelinin de yaklaşık 3,3 milyar TL` dir ve bu paranın da tüketim faturaları üzerinden vatandaştan tahsil edilmekte olduğunu bilinmelidir.19.04.2013
TMMOB
ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI
BURSA ŞUBESİ
